Als de accu op is en je ‘t niet meer doet…. Wat is een burn-out? Wat kun je als het al zo ver is? En hoe voorkom je een burn-out?
door Manita Overweg in opdracht van Grafia Print & Media Groep, 26 april 2001
als column geplaatst op www.burnin.nl
Als het je té lang te druk, te snel, te vol en te veel is,
Als je niet meer kunt ontspannen,
Als je chronisch moe bent,
Als je op bent ….
We zijn allemaal wel eens gespannen. Soms is daar een goede reden voor. Bijvoorbeeld als je ineens bijna overhoop wordt gereden. Je zit dan een tijdje later nog verschrikt na te beven. Maar dat is nuttig. Schijnt. Al jaren gaat men er van uit dat mensen op stress reageren door te vechten of vluchten (fight or flight). Nu heeft Amerikaans onderzoek uitgewezen dat dit wel geldt voor mannen, maar niet voor vrouwen. Die schijnen na een drukke stressdag op het werk niet onderuit op de bank te willen net als manlief voor wie de kinderen alleen maar voor zijn voeten lijken te lopen. Nee, vrouwen schijnen de stress dan te verwerken door juist voor die kinderen te gaan zorgen of door een vriendin te bellen en uit te huilen. Dus voor vrouwen niet vechten of vluchten maar koesteren of kleppen (Uit: Psychologie Magazine December 2000, pag 22-23).
Dus stress hebben we allemaal wel eens. Maar deze toestand kan te lang duren. Je kunt te lang doorgaan. Je staat te lang toe dat alleen je draaglast verhoogd wordt, terwijl er niets tegenover staat dat je draagkracht weer eens een duw in de goede richting geeft. Je vraagt alleen maar van jezelf, je geeft alleen maar weg, input op je werk, input thuis, en je krijgt niets terug. Geen waardering. Men verwacht (gewoon) van jou dat je doorgaat zoals ze van je gewend zijn. En je gaat door want je zegt tegen jezelf dat het toch ook niet anders kan. Je geeft jezelf ook niets terug. Niet in fysiek opzicht door rust te némen, tijd in te ruimen voor gezonde beweging, een lekker bad of aanverwante zaken die jou opladen. En ook niet in mentaal opzicht door jezelf complimentjes te geven, te mediteren, yoga te beoefenen of anderszins te zorgen voor ruimte in je hoofd. Dan kan je instorten. Je reserves zijn opeens uitgeput, je energiepeil is zero, je bent opgebrand, uitgepraat, uitgewrongen en leeg. Je voelt je als een vaatdoek. Diagnose: burn-out! Wat nu?
Sommigen zullen zich ziek melden, thuis zitten en niets doen. Vrouwen met zorgtaken en zeker de moeders met jonge kinderen voelen zich natuurlijk ook thuis doorlopend (over-)verantwoordelijk. Dit zijn veelal mensen die een burn-out hebben, omdat ze al jaren op elk gebied teveel van zichzelf hebben gevergd, thuis én op het werk. Zij zullen zichzelf thuis dan ook niet zo snel hervinden. Thuis moeten ze dit nog doen en dat nog doen . Ik kan me voorstellen dat zij, als zij merken dat ze ook thuis in het geheel niet meer kúnnen functioneren, onmiddellijk hulp zoeken om zichzelf zo snel mogelijk op te lappen. Hiervoor zijn legio mogelijkheden die variëren:
- van opname in een klooster waar je leert focussen (dat is je richten op één ding tegelijk)
- tot groepsweekenden waarin het accent ligt op het fysieke en je weer leert jezelf te ontspannen,
- van reguliere en erkende werkwijzen die meestal vergoed worden zoals reïntegratietrajecten die vaak gebaseerd zijn op de cognitieve therapie: ( je voelt je rot door rotte gedachten dus ga eerst eens met die rotte gedachte aan de gang en RET de Rationele Emotieve Therapie die je leert een realistischere kijk op de wereld te krijgen, hetgeen vaak in ieder geval betekent: Denk niet voor de ander .)
- tot nieuwere vormen zoals Mind Tuning (waarbij voor de gestoorde radio de juiste frequentie weer wordt gevonden) en NEI, ( de Neuro Emotionele Integratie, waarin de NEI-therapeut via jouw spieren trauma’s elimineert waardoor je jezelf niet langer saboteert)
- en niet te vergeten de spirituelere de zweverige insteek zoals het werken met chakra’s, met visualisatie (je stelt je voor dat ..), met aura’s, en/of diverse methodieken waarmee je leert te aarden (is met beide benen op de grond staan).
Ik kan me voorstellen dat mannen en dan zeker de categorie veertigers en vijftigers (zonder specifieke zorgtaken) op een andere manier de burn-out ervaren en zeker in ‘t begin. Deze mannen hebben dan vaak ineens het gevoel altijd veel te hard gewerkt te hebben en tja, waarvoor eigenlijk? Misschien dat bij hen een tijdje thuiszitten goed doet; dat -de beruchte strandwandeling- bij hen al weer een beetje het ‘waar-was-ik-gevoel’ doet terugkomen. In mijn omgeving zijn er althans wel een aantal mannen min of meer zelf opgeklommen uit de diepe dip. Maar ook voor hen zijn alle hierboven mogelijkheden natuurlijk aanwezig.
In ieder geval zullen de meesten van een burn-out leren hoe belangrijk het is dat ze:
- eigen grenzen stellen;
- nee (kunnen) zeggen;
- lief zijn voor zichzelf;
- genoegen nemen met minder (met een 80 % resultaat, met een trager tempo, met minder taken);
- luisteren naar de signalen die het eigen lichaam afgeeft.
Hoe kun je een burn-out voorkomen?!
- Overweeg (bijtijds) een assertiviteitscursus. (Want het zijn vaak de loyale, altijd energieke, nooit nee-zeggende ‘helden’ van wie opeens het lijntje breekt .);
- Doe een (anti-)stress-cursus waarin ook aandacht is voor de RET-theorie die je ogen kan openen;
- Als je weet dat je te vaak last heb van stress, verdiep je dan in die materie, want van herkenning kan je leren;
- Verdiep je in je eigen situatie: Ga na wanneer en waardoor en hoe erg je dan gestresst bent:
- Het vergroot je inzicht een stressdagboek bij te houden. Je kunt dan bekijken of je dergelijke situaties voortaan kunt ontwijken, ombuigen of er anders tegenaan kunt kijken. Je kunt nagaan of je hierover praat met betrokkenen zodat ze rekening met je kunnen houden of zodat ze je kunnen steunen in je anti-stress project;
- En wederom: Richt je op een goede ademhaling!;
- Onthaast!
- Kortom: Zorg voor jezelf!
